حسابرسی داخلی

حسابرسی داخلی

تعریف حسابرسی داخلی:

حسابرسی داخلی یک فعالیت اطمینان‌بخشی و مشاوره‌ای مستقل و بی‌طرفانه است که برای ایجاد ارزش افزوده و بهبود عملیات سازمان طراحی می‌شود. حسابرسی داخلی به سازمان کمک می‌کند تا اهداف خود را با اتخاذ رویکردی سامانه‌مند و منظم برای ارزش‌یابی و بهبود اثربخشی فرایندهای مدیریت ریسک، کنترل داخلی، و راهبری شرکتی ایفا کند.

انواع حسابرسی داخلی:1- حسابرسي داخلي سنتي2- حسابرسي داخلي مدرن 3- حسابرسي داخلي نئو مدرن

حسابرسي داخلي سنتي:

حسابرسي داخلي در مرحله اول فقط در خـدمت مـدير مـالي بـود و وظيفـه اش چيـزي بـيش از كنتـرل كيفيـت عمليـات حسابداري نبود. به عبارت ديگر محصول كار حسابرسان داخلي، كنترل كيفيت كار حسابداري و مشتري آنان، مـديران مـالي بودند .

حسابرسي داخلي مدرن:

در اين مرحله هدف، توسعه خدمات حرفهاي و گسترش بازار بود. در اين مرحله خدماتي مانند كنترل تمام عمليات داخلي وخدمات مشاورهاي به مديريت ارائه ميشد و بنابراين "خدمت به مديريت" به شعار حسابرسي داخلي تبديل شد .

حسابرسي داخلي نئومدرن:

 سـيمايي كـه از حسابرسـي داخلـي نئومـدرن ترسيم ميشود، يك فعاليت مشترك در مركز فعاليتي ظريف و پيچيده در بين چند گروه عمده از متقاضيان اين نوع خدمات است. اين گروه ها شامل هيئت مديره، مديريت ارشد ، مديريت عملياتي و حتي حسابرسان مستقل است . انجمن بین المللي حسابرسان داخلي ، حسابرسي داخلي را اين گونه توصيف ميكند: "فعـاليتي اطمينـان بخـش و مشـاوره اي مستقل و واقع بينانه كه با هدف ارزش افزاي ي و بهبود عمليات سازمان انجام ميشود. حسابرسي داخلي با گزينش رويكـردي نظام مند به سازمان كمك ميكند تا به هدفهاي خود دست يابد و فرايندهاي اثربخش مديريت ريسك، كنترلهـا و حاكميـت  شركتي را بهبود بخشد. "

مفاهيم اساسي مرتبط با حسابرسي داخلي

1- كميته حسابرسي
افزايش موارد استفاده و شمار كاربران اطلاعات مالي بنگاههاي اقتصادي، به دنبـال و در تـداوم افـزايش شـمار شـركت هـاي سهامي و توسعه و رونق بازارهاي سرمايه، موجب استفاده از خدمات افرادي شد تا با رسيدگي به مدارك ، اسناد و حسابهاي يك بنگاه اقتصادي، هرگونه تقلب و سوء استفاده را كشف كنند و نسبت به صورتهاي مالي اظهار نظـر بـي طرفانـه بكننـد، ازسوي ديگر، با توجه به اختيارات مديريت، نياز به افرادي احساس ميشد كه قابليت اعتماد روند گزارشـگري مـالي را نظـارت كنند. بدين ترتيب كميتههاي حسابرسي، متشكل از اعضاي غير موظف هيأت مديره ايجـاد شـ دند و توانسـتند نقـش بسـيارمهمي را در نظارت بر مسئوليت گزارشگري مالي مديريت و حسابرس ي مستقل صورتهاي مالي به عهده بگيرند.کمیته حسابرسي ، كميته اي است تخصصي كه از سوي هيأت مديره مؤسسه اعتباري و بـه منظـور يـاري رسـاندن بـه آن هـا(در امر نظارت بر مسئوليتهايشان در حيطه فرايند گزارشگري مالي، فرايند حسابرسي و فرايند تطبيق با قوانين و مقـررات و ضوابط اخلاقي) تشكيل شده در چارچوب اختيارات، مقررات، خط مشيها و حدود وظايف تعيين شده از سوي هيأت مديره انجام وظيفه مينمايد .

هدف از ايجاد كميته حسابرسي ياري رساندن به هيأت مديره مؤسسه اعتباري در نظارت برموارد زیر است :

 1. اثر بخشي نظام كنترل داخلي
 2.كيفيت و صحت صورتهاي مالي، فرايندهاي گزارشگري مالي، نظامهاي حسابداري و كنترل مالي
 3.رعايت قوانين و مقررات مرتبط، الزامات نظارتي و سياستهاي مؤسسه اعتباري از جمله خط مشيهاي مربوط به منشور اخلاقي
 4.استقرار، حفظ و حمايت از واحد حسابرسي داخلي
 5.استقلال، صلاحيت حرفهاي و عملكرد حسابرسان داخلي و مستقل 

ويژگيهای کمیته حسابرسی:

1.اعضاء و رئيس آن توسط هيأت مديره انتخاب شوند .

2.تعداد اعضاي آن فرد و حداقل 3 نفر باشد .

3.رئيس و اكثريت اعضاي آن از ميان اعضاي غيرموظف هيأت مديره انتخاب شوند .

4.اكثريت اعضاء آن داراي تخصص حسابداري ، حسابرسي و مالي باشند .

5.رئيس كميته از ميان اعضايي انتخاب شود كه داراي تخصـص حسـابداري، حسابرسـي و مـالي بـوده و شـناخت كـافي ازعمليات مؤسسه اعتباري داشته باشد .

6.رئيس هيأت مديره نميتواند همزمان رياست كميته حسابرسي را نيز به عهده داشته باشد .


2- جايگاه سازماني حسابرسي داخلي
بخش بزرگي از موقعيت ظاهري حسابرسي داخلي، بيترديد در هر سازمان بـه چگـونگي انجـام دادن حسابرسـي داخلـي بستگي دارد. پس، حسابرسي داخلي بايـد برخـوردي حرفـه اي داشـته باشـ د و تأكيـد آن بـر كيفيـت نتـايج نهـايي حسابرسي داخلي، بويژه گزارشهاي تخصصي به مديريت و گزارشهاي سالانه به مديريت ارشد، كميته حسابرسـي يـا مقامـات مشابه باشد .برخورد توأم با حمايت مديريت از توان خلاقيت و آينده نگري حسابرسي داخلـي در انجـام دادن كـار حسابرسـي داخلـي،يعني واكنش مثبت مديريت در برابر تغييرات سازماني يا روشهاي اجراي كار، به جاي درگير شدن پس از رخ داد وقـايع، بـه همان اندازه برخورد حرفه اي حسابرسي داخلي داراي اهميت است. حمايت و پشتيباني مديريت از چنـين برخـوردي ، حسـن شهرت حسابرسي داخلي را افزايش ميدهد و در نهايت، سبب اثر بخشي آن در درون سازمان و دلگرمي مـديران اجرايـي در مشاوره با حسابرسي داخلي درباره تغييراتي ميشود كه قرار است در روشهاي كاري آتي آنـان بـه وجـود آيـد . بـديهي اسـتجايگاه سازماني حسابرسي داخلي بايد چنان باشد كه بتواند وظايف خود را به گونه اي اثر بخش، انجام دهد. در نتيجـه بـراي انجام گرفتن وظايف واحد حسابرسي داخلي و تعيين اولويتهاي كـاري آن، البتـه در مشـورت بـا مـديريت ، حمايـت كامـل مديريت سازمان از واحد حسابرسي داخلي يك ضرورت است .


3- استقلال حسابرسي داخلي
عامل اصلي براي توانمند بودن حسابرسي داخلي، استقلال آن است. مديريت بايد اين عامل را رسميت بشناسد و با تأمين جايگاه مناسب حسابرسي داخلي در ساختار سازماني، نسبت به استقلال واحد حسابرسي داخلي اطمينان دهد .عملكرد حسابرسي داخلي بايد چنان باشد كه به روشني نشان دهد حسابرسي داخلي تحت تأثير هيچگونـه اعمـال نفـوذغير مسئولانهاي نيست كه بتواند زمينه رسيدگي يا كار آن را محدود كند يا تغيير دهد يا بتواند به تصميم گيـري آن دربـاره محتواي گزارشهايي كه به مديريت ارائه ميشودبطور قابل ملاحظهاي اثر بگذارد .بنابراين، اقدامات لازم در مورد استقلال كاري واحد حسابرسي داخلي بايد به عمل آيد كه بـا تحقـق آن، اظهـار نظرهـا و پيشنهادهاي حسابرسي داخلي، بيطرفانه ارائه شود. از اين رو، مسئوليت كارهايي كـه ماهيـت حسابرسـي ندارنـد نبايـد بـه حسابرسي داخلي واگذار شود. و بايد توجه كرد كه تداخل در وظايف مربوط به دواير بخشهاي مختلف سازمان، اثـر نـامطلوب بر حسابرسي داخلي دارد و اثر بخشي حسابرسي داخلي را كاهش ميدهد و ميتواند مخاطراتي را براي سازمان بوجود آورد.

حسابرسی داخلی در ایران 

ضوابط سازمان بورس و اوراق بهادار

1. دستورالعمل کنترل داخلی
سازمان بورس و اوراق بهادار، ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۱، در راستای حمایت از حقوق سرمایه‌گذاران، پیش‌گیری از وقوع تخلفات، و نیز سامان‌دهی و توسعهٔ بازار شفاف و منصفانهٔ اوراق بهادار طبق‌بندهای ۸، ۱۱ و ۱۸ مادهٔ ۷ قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران (مصوب ۱ آذر ۱۳۸۴، مجلس شورای اسلامی) و با هدف اجرای مواد ۲۵ و ۳۵ «دستورالعمل پذیرش اوراق بهادار در بورس اوراق بهادار تهران» (اصلاحیهٔ مصوب ۱۵ مرداد ۱۳۹۰، سازمان بورس و اوراق بهادار)، «دستورالعمل کنترل‌های داخلی ناشران پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران» را تصویب کرد.
طبق مادهٔ ۱۰ این دستورالعمل، مدیریت ارشد شرکت باید کمیتهٔ حسابرسی را زیر نظر هیئت مدیره مطابق با ضوابط سازمان بورس و اوراق بهادار تشکیل دهد. اعضای کمیتهٔ حسابرسی باید متشکل از سه تا پنج نفر و اکثریت آنان مستقل و دارای تخصص مالی باشند. ریاست کمیته با عضو مستقل یا عضو مالی غیرموظف هیئت مدیره است.
طبق مادهٔ ۱۰ این دستورالعمل، شرکت باید واحد حسابرسی داخلی را زیر نظر کمیتهٔ حسابرسی تشکیل دهد. واحد حسابرسی داخلی باید به طور مستمر اثربخشی سامانهٔ کنترل داخلی را مورد بررسی و ارزیابی قرار دهد و نتایج را به کمیتهٔ حسابرسی و هیئت مدیره گزارش دهد و روش‌های بهبود سامانهٔ کنترل داخلی را پیگیری کند. مدیر حسابرسی داخلی نیز با پیشنهاد کمیتهٔ حسابرسی و تصویب هیئت مدیره منصوب می‌شود و باید دارای صلاحیت‌های علمی و حرفه‌ای لازم باشد.

2. منشور کمیته حسابرسی/منشور حسابرسی داخلی
سازمان بورس و اوراق بهادار، پس از تصویب دستورالعمل کنترل داخلی، به‌منظور هماهنگ‌سازی برداشت عمومی از جایگاه، اختیارات و مسئولیت‌های موردانتظار حسابرسی داخلی و کمیتهٔ حسابرسی «منشور نمونهٔ فعالیت حسابرسی داخلی» و «منشور نمونهٔ کمیتهٔ حسابرسی» را برای تصویب در هیئت مدیرهٔ شرکت‌های مشمول دستورالعمل کنترل‌های داخلی منتشر کرد و تا ۱۹ مهر ۱۳۹۱ به این شرکت‌ها فرصت داد تا رئیس کمیتهٔ حسابرسی و دیگر اعضای این کمیته و هم‌چنین مدیر حسابرسی داخلی خود را به مدیریت نظارت بر ناشران سازمان بورس اوراق و بهادار معرفی کنند.


۳. لزوم معرفی اعضای کمیته حسابرسی/مدیر حسابرسی داخلی/بالاترین مقام مالی
مدیریت نظارت بر ناشران سازمان بورس و اوراق بهادار، ۲۰ بهمن ۱۳۹۱، با انتشار اطلاعیه‎ای بر لزوم اعلام مشخصات کمیته حسابرسی، واحد حسابرسی داخلی و بالاترین مقام مالی شرکت‎های پذیرفته‎شده در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران تاکید کرد.